Be water.

 

Be water, my friend

Aan de muur van mijn slaapkamer hing een poster die mijn blik op de wereld voorgoed zou vormen. Het was een iconische afbeelding van Bruce Lee: een toonbeeld van scherpte, beheersing en innerlijke rust midden in de storm. Ik was gefascinateerd door de Aziatische cultuur, een fascinatie die begon bij de zintuigen — de subtiele, uitgebalanceerde smaken van het Aziatische eten — en die zich al snel verdiepte tot een bewondering voor een specifieke levensfilosofie. Een mentaliteit die niet spreekt in luide woorden of grof vertoon van macht, maar in observatie, flexibiliteit en een onwaarschijnlijk aanpassingsvermogen.

Bruce Lee verwoordde die essentie ooit onnavolgbaar in een beroemd interview:

"Empty your mind, be formless, shapeless — like water. Now you put water into a cup, it becomes the cup; you put water into a bottle, it becomes the bottle; you put it in a teapot, it becomes the teapot. Now water can flow or it can crash. Be water, my friend."

Jaren later, terwijl ik keek naar het geopolitieke schaakspel dat zich op ons wereldtoneel voltrekt, kwam die poster en die filosofie weer in al haar helderheid bovendrijven. Want wie niet als water leert kijken naar de wereld, raakt onherroepelijk verstrikt in de rigide narratieven van "goed tegen kwaad" die ons dagelijks worden voorgeschoteld.

De illusie van het moraaltheater

In het westerse debat over internationale conflicten wordt ons voortdurend gevraagd een kant te kiezen. Je bent voor of tegen; je kiest voor de 'democratie' of voor de 'autocratie'. Het is een overzichtelijk, bijna kinderlijk frame dat de werkelijkheid reduceert tot een emotioneel strijdtoneel. Maar wie de moeite neemt om de emotie uit te schakelen en met de koele blik van een realist naar de geschiedenis te kijken, ziet een heel andere dynamiek: een meedogenloze strijd om belangen, machtsstructuren en invloedssferen.

Neem het conflict rond Oekraïne en de spanningen rond de vermeende Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen. Jarenlang werd ons verteld dat de inlichtingendiensten onpartijdig opereerden om de democratie te beschermen. Maar wanneer de stof opwaait en de dossiers — zoals de recente declassificaties en kritische onderzoeken door speciaal aanklagers en leiders binnen de inlichtingengemeenschap — openbaar worden, zie je de rauwe werkelijkheid van politisering. Of het nu gaat om het gecontroleerd lekken van inlichtingen, het optuigen van narratieven door kopstukken als John Brennan onder de regering-Obama, of het politiek uitvuren van declassificaties door figuren als Tulsi Gabbard: inlichtingen en feiten worden buigzaam gemaakt, ingezet als wapens in een binnenlandse én buitenlandse machtsstrijd.

Hetzelfde geldt voor de gebeurtenissen in Kyiv in 2013 en 2014. Terwijl het westerse publiek keek naar een romantisch verhaal over een volksopstand voor vrijheid, stonden westerse politici zoals Guy Verhofstad en Amerikaanse diplomaten als Victoria Nuland schouder aan schouder op het Maidanplein. Dat was geen toevallige aanwezigheid. Het was een directe, westerse inmenging in de politieke structuur van een corrupt, maar soeverein buurland van Rusland.

Voor wie de wetten van de geopolitiek begrijpt, was de reactie van Moskou geen willekeurige waanzin, maar een voorspelbare zet op het bord. Een grootmacht accepteert geen vijandig bondgenootschap op haar eigen achtererf. Dat is geen kwestie van gelijk hebben, maar van machtsdynamiek.

De spiegel van Mexico en Taiwan

Om de hypocrisie van ons eigen frame te zien, hoef je alleen maar het gedachte-experiment door te trekken naar de westerse invloedssfeer.

Stel je voor dat Mexico besluit een formeel militair bondgenootschap aan te gaan met China of Rusland. Stel je voor dat er Chinese radarsystemen, raketten en instructeurs worden geplaatst aan de grens van Texas. Washington zou niet onderhandelen; het zou de Monroe-doctrine afstoffen en de situatie binnen 24 uur met meedogenloos geweld neutraliseren. We hebben het gezien tijdens de Cubacrisis in 1962, toen de wereld op de rand van een kernoorlog gebracht werd simpelweg omdat Moskou raketten plaatste op een eiland voor de Amerikaanse kust.

Kijk naar Taiwan. Het Westen spreekt in hoogdravende termen over de verdediging van de democratie tegen de Chinese dreiging. Maar onder die rethoriek schuilt de keiharde afhankelijkheid van de microchip-industrie (TSMC) en de controle over cruciale internationale vaarroutes. Voor Peking is Taiwan een niet-onderhandelbare historische en geografische rode lijn. Voor de Verenigde Staten is het de ideale hefboom om de opkomst van een Aziatische rivaal in te dammen.

Er is in deze arena geen 'goed' of 'slecht'. Er zijn slechts machtsblokken die hun belangen verdedigen met de middelen die zij tot hun beschikking hebben.

Verdeel en heers: De Amerikaanse droom, de Europese rekening

In die strijd om belangen speelt de Verenigde Staten een klassiek spel van divide et impera — verdeel en heers. Het heeft altijd tot de kern van de Amerikaanse geostrategie behoord, zoals de invloedrijke strateeg Zbigniew Brzezinski al decennia geleden beschreef: het voorkomen van een hechte koppeling tussen het Europese vasteland en de Euraziatische landmassa.

Het ultieme nachtmerriescenario voor Washington was altijd een combinatie van Duits kapitaal, hoogwaardige Europese technologie en de schier oneindige, goedkope grondstoffen en militaire macht van Rusland. Zo’n blok zou de Amerikaanse economische en militaire dominantie op het wereldtoneel in de schaduw stellen.

De strijd rond de Nord Stream-pijpleidingen was daar het ultieme symbool van. Jarenlang werd er vanuit Washington gedreigd met sancties tegen de Duits-Russische energieverbinding — niet uit 'zorg voor de Europese veiligheid', maar om de economische navelstreng tussen Berlijn en Moskou door te snijden. Met het escaleren van de oorlog in Oekraïne is dat doel bereikt. Europa is afgesneden van goedkope Russische energie, leunt nu zwaar op duur Amerikaans vloeibaar gas (LNG), herpakt haar rol als onderdanige junior-partner binnen de NAVO en laat honderden miljarden vloeien naar de Amerikaanse defensie-industrie.

En de gewone burger? Die betaalt de rekening via de energierekening, torenhoge inflatie en de afbraak van de eigen welvaartsstaat.

De gehaktmolen en de Pyrrusoverwinning

Het meest wrange aan deze geopolitieke schaakpartij is het overwinningsdenken. Beide kanten eisen een totale overwinning en weigeren de belangen van de ander aan te horen. Maar wie het conflict doortrekt naar de eindstreep, ziet dat elke geclaimde 'zege' niets anders is dan een verwoestende pyrrusoverwinning:

• Oekraïne wint misschien haar soevereiniteit, maar blijft achter als een fysiek verwoest, demografisch uitgehold en getraumatiseerd land.
• Rusland pakt wellicht wat gehavende corridors in het oosten, maar verliest haar economische autonomie en transformeert in een geïsoleerd grondstoffenpakhuis voor China.
• Europa behoudt haar 'morele gelijk', maar verarmt en degradeert geopolitiek tot een figurant.
• De Verenigde Staten behouden hun greep op Europa, maar hebben door hun eigen beleid Rusland definitief in de armen van China geduwd — waardoor er een onbreekbaar, zwaar bewapend anti-westers blok ontstaat dat de Amerikaanse dollar op de lange termijn van de troon zal stoten.

Terwijl leiders in strakke pakken in Washington, Moskou, Brussel en Peking hun strategische winstcijfers berekenen en de wapenindustrie recordwinsten boekt, wordt de gewone bevolking — de soldaten in de modderige loopgraven en de burgers in de steden — de gehaktmolen in gejaagd.

Be water, my friend

Hier komt de filosofie van Bruce Lee en de Aziatische mentaliteit weer terug.

Juist in de manier waarop China deze geopolitieke strijd aanvliegt, zie je de ultieme toepassing van be water. Waar de VS, Rusland en Europa elkaar militair en economisch kapotsturen in een starre krachtenmeting, beweegt Peking als water om het conflict heen. Zonder zelf één kogel af te vuren of op het gewapende slagveld te stappen, vullen zij precies de ruimtes die de strijdende partijen leeglaten. Ze kopen goedkope Russische energie, nemen de Russische consumentenmarkt over, bouwen aan de de-dollarisering en kijken toe hoe het Westen haar voorraden en middelen uitput. Wanneer de stof opwaait en de overigen achterblijven met hun pyrrusoverwinning, is het China dat als meester van het aanpassingsvermogen de vruchten plukt — simpelweg door niet te breken, maar mee te bewegen.

Water laat zich niet vangen in een rigide vorm. Water verzet zich niet doelloos tegen een rots tot het breekt; het stroomt eromheen, past zich aan, zoekt de weg van de minste weerstand en slijpt uiteindelijk zelfs de hardste steen af.

In onze hedendaagse maatschappij worden we gedwongen om 'vast' te worden: om een vorm aan te nemen, een kamp te kiezen, mee te schreeuwen met het narratief van de dag en ons te laten leiden door de onderbuik. Maar als je jezelf vastzet in één vorm, word je breekbaar. Dan word je de ideale brandstof voor de geopolitieke machinerie.

Om te overleven in deze wereld van propaganda, proxy-oorlogen en cynische belangen, moeten we leren denken als water. We moeten de starre dogma's van "ons gelijk" durven loslaten. We moeten de moed hebben om de belangen van de tegenstander te begrijpen zonder ze te hoeven goedpraten, om de stilte te zoeken achter de luide leuzen, en om te zien dat de echte macht niet zit in het schreeuwen, maar in het doorgronden van de stroming.

Want wie niet meebeweegt met de realiteit, wie weigert de wereld te zien zoals hij wérkelijk is in plaats van zoals hij zou moeten zijn, eindigt als het wisselgeld in een strijd die nooit de zijne was.

Vloeibaar zijn. Aanpassen. Observeer de stroming, maar laat je er niet door meesleuren.

Be water, my friend.